مهدی سحابی، کنشگری چندوجهی

مهدی سحابی جزء معدود هنرمندانی است که پس از مرگش، همچنان وجوهات هنری ناشناخته و یا کمتر شناخته‌شدۀ متعددی از او کشف می‌شود که گاه و بیگاه بر دیوار نمایشگاه ها و یا به‌صورت یادداشت و مقاله در مجلات و فضای مجازی رخ می‌نماید. عکس‌های انقلاب مهدی سحابی به‌طور مشخص یکی از این وجوهات هنری بود که برای اولین بار در پاییز 1400 در نمایشگاه مروری بر آثار مهدی سحابی در موزه هنرهای معاصر تهران به نمایش درآمد و حیرت بسیاری از هنرمندان و کسانی را سبب شد که حتی دوستی چندین ساله با مهدی سحابی داشتند. سحابی‌ای که در روزهای پرشور قبل از انقلاب به‌عنوان خبرنگار روزنامه کیهان در خیابان‌های تهران به ثبت تصویری وقایع آن روزها پرداخت. اینکه چقدر او توانست از این مجموعه عکس‌ها در روزنامۀ کیهان بهره ببرد مشخص نیست اما سال‌ها بعد نگاتیو‌های این عکس‌ها در آرشیو منزل او در جستجوهای پژوهشی کتاب موزه کشف شد. هرگز ذوق و شعف خود و تیم پرتلاش گالری را در اولین لحظه دیدن این عکس‌ها بر میز نور فراموش نمی‌کنم.

نگاتیوهای کشف شده، احیا و بازسازی شدند. نهایتاً از میان آن‌ها چند نمونه برای نمایش در نمایشگاه موزه انتخاب و چاپ شدند. اکنون پس از گذشت سه سال از آن نمایشگاه، نمایشگاه کنایه‌های دیواری با کیوریتوری سعادت افزود در اردیبهشت ۱۴۰۳ با بررسی تطبیقی و تحلیلی همین عکس‌ها با مجموعۀ نقاشی‌های دیوارنگاره‌های سحابی که طی سال‌های 1386-88 خلق شده بودند برگزار شد. این تطبیق کاملاً حتی برای من نیز شگفت‌انگیز و غافل‌گیر کننده بودند. توجه به این موضوع که چگونه و چطور سحابی تا سالیان بعد (آخرین مجموعه دیوارنگاره‌ها مربوط به سال ۸۸ است) المان‌های دیواری آن روزهای قبل از انقلاب را در پس زمینه ذهنی‌اش انباشته و به‌صورت نقاشی با زمینه و نگاهی نو بر روی بوم آورده مشخص نیست.

بی تردید آمد و شدهای فراوان او میان ادبیات، روزنامه نگاری، عکاسی و نقاشی از او هنرمندی چند وجهی ساخت که حاصلش آفرینش‌های هنری حیرت‌انگیزی است، چه در حوزۀ ترجمه و ادبیات و چه در حوزه تجسمی برای پژوهشگران و منتقدان قابل تامل و بررسی است.

اندیشه‌ورزی مهدی سحابی از انتخاب قصه و رمان در ترجمه‌هایش گرفته تا سوژه‌های نقاشی‌هایش، پرنده‌های چوبی و عکس‌های مستند همگی از او یک کنشگر اجتماعی ساخت که همواره نسبت به زمانه و روزگار خود حساس و پرسشگر بود. روایتِ او از هنر در صحنۀ اجتماع و میان مردم شکل می‌گرفت و نقاشی و عکس‌های نمایشگاه کنایه‌های دیواری نمونه‌های شاخص از این دیدگاه را به تماشا گذاشت. او دغدغه‌های اجتماعی و انسانی را با نگاهی تیزبین به روایت خاص خود از جامعه تبدیل کرده و به تصویر کشیده است.

این نقاشی‌ها به مخاطب کمک می‌کنند تا با نگاهی عمیق‌تر به جهان پیرامون خود بنگرد و تاریخ را از زاویه ای  نوین بازخوانی کند.
 

سعادت افزود در«کنایه‌های دیواری» با انتخاب دقیق دیوارنگاره‌ها و عکس‌ها، چیدمان هوشمندانه و استیتمنت محکم اولین کیوریتوری‌اش را در گالری مژده رقم زد.

او که این نمایشگاه حاصل پژوهش دانشگاهی‌اش در مقطع کارشناسی ارشد بود با ارائه ویدئو از مجموعه آثار سحابی از ویزور عینک هنرمند مخاطب را وادار به تفکر در لایه‌های درونی اندیشه‌های هنرمند کرد. این نمایشگاه با بازخورد بسیار خوب مخاطبان همراه بود.

مژده طباطبائی / مؤسس و مدیر گالری مژده